Στο σταυροδρόμι προσωπικών ιστοριών και δύσκολων σύγχρονων κοινωνικο-οικονομικών συνθηκών κάνει την εμφάνισή της ολοένα και συχνότερα η κατάθλιψη, χαρακτηριζόμενη ως ασθένεια του 21ου αιώνα. Τα συμπτώματα και η διάρκειά της ποικίλλουν από άτομο σε άτομο και μπορεί να έχει τη μορφή ήπιας πεσμένης διάθεσης που έρχεται και φεύγει ή πιο σοβαρή μορφή με επίμονη στεναχώρια συνοδευόμενη από σωματικές ενοχλήσεις μέχρι και επικίνδυνη για τη ζωή.
Τα συμπτώματα (πέντε ή περισσότερα από τα παρακάτω και σίγουρα ένα από τα δύο πρώτα, για 2 βδομάδες τουλάχιστον, χωρίς να υπάρχει κάποια οργανική αιτιολογία) είναι:
- καταθλιπτική διάθεση σχεδόν καθημερινά
- απώλεια ενδιαφέροντος και ευχαρίστησης για συνήθεις δραστηριότητες, πτώση της σεξουαλικής διάθεσης, ανηδονία
- μεταβολή της όρεξης και του βάρους
- διαταραχές ύπνου όπως αϋπνία, υπνηλία, πρωϊνή έγερση
- ψυχοκινητική διέγερση ή επιβράδυνση
- έλλειψη ενέργειας, κόπωση
- αίσθημα υπερβολικής ενοχής ή αναξιότητας που εκφράζεται συχνά με αυτοκατηγορίες, αίσθημα κενού, ανημπόριας, απελπισίας, μειονεξίας, φόβος καταστροφής, άγχος
- δυσκολία συγκέντρωσης, αναποφασιστικότητα
- σκέψεις ή απόπειρες αυτοκτονίας
- σωματικές ενοχλήσεις, πόνοι
- ψυχωτικά στοιχεία
Η κατάθλιψη δεν ταυτίζεται με το πένθος, ούτε με τη θλίψη, τα οποία είναι φυσικά επακόλουθα μιας απώλειας, ενός πλήγματος. Στην πραγματικότητα συνδέεται με την ανέκφραστη λύπη και την αδυναμία πένθους. Πρόκειται για έναν διαρκή αβάσταχτο ψυχικό πόνο που σαν μαύρο σύννεφο καλύπτει όλους τους τομείς της ζωής, επηρεάζει τη λειτουργικότητα του ατόμου, το αποκόβει από σχέσεις, συναισθήματα ακόμη και από την όρεξη για ζωή. Η κατάθλιψη μπορεί να περάσει απαρατήρητη ιδίως σε παιδιά, εφήβους και ηλικιωμένους ή όταν κυριαρχούν σωματικά συμπτώματα, ενώ υπάρχουν και ειδικές μορφές της όπως είναι η επιλόχεια κατάθλιψη. Όταν η καταθλιπτική διάθεση είναι χρόνια και πιο ήπια γίνεται λόγος για δυσθυμία.
Αφορμή για την εμφάνιση κατάθλιψης συχνά είναι κάποια απώλεια, μια ανεπιθύμητη αλλαγή, μια δυσχέρεια, τα αίτια όμως είναι πάντοτε πολλά, συνδυασμός βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Στους ψυχολογικούς παράγοντες συναντούμε συχνά τραυματικές πρώιμες απώλειες, επαναλαμβανόμενες εμπειρίες στέρησης, παραμέλησης, ανικανότητας, χρόνιες ψυχοπιεστικές καταστάσεις, δυσαρμονία στις σχέσεις με σημαντικά πρόσωπα, δυσκολία με συναισθήματα όπως είναι ο θυμός και η θλίψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση, κατάθλιψη στην οικογένεια. Η Julia Kristeva στο βιβλίο της “Ο μαύρος ήλιος” μιλά για τη δυσκολία του καταθλιπτικού να χάνει κάποιον ή κάτι και να βρίσκει ένα επάξιο αντίτιμο συμβολικά σε αυτή την απώλεια.
Για την κατάθλιψη συνιστάται ψυχοθεραπεία ή/και φαρμακευτική αγωγή. Η ψυχοθεραπεία συμβάλλει στην επεξεργασία συναισθημάτων και σχέσεων, στην κατανόηση της αιτίας που τα επώδυνα συναισθήματα αποφεύγονται ή στρέφονται ενάντια στον εαυτό, στην επανόρθωση της αυτοεκτίμησης και στη διεκδίκηση επιθυμιών. Το πρώτο βήμα είναι η παραδοχή της κατάστασης, γι’ αυτό είναι σημαντικό το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον να ακούσει το άτομο με κατάθλιψη, να σταθεί δίπλα του παρά τη δυσκολία, έχοντας υπόψη πως δεν πρόκειται για τεμπελιά ή λάθος και να το παροτρύνει σε αναζήτηση βοήθειας.
Κάθε άνθρωπος κάθε ηλικίας μπορεί να υποφέρει από κατάθλιψη κάποια στιγμή, πρόκειται όμως για μια ασθένεια που επιδέχεται θεραπείας και που δίνει τελικά την ευκαιρία, ξετυλίγοντας ένα επώδυνο νήμα, να ανοίξει ένα παράθυρο στον εαυτό, στο φως, στη ζωή.
